Đây là hoạt động trọng điểm trong "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin" do Ban Chỉ đạo Quốc gia phát động, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
Trước lễ triển khai, các đại biểu đã thành kính dâng hoa, dâng hương tại Tượng đài Cố Tổng Bí thư Trần Phú và Bia tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ trong khuôn viên Công viên Lê Thị Riêng.
Tham dự chương trình có lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng, Quân khu 7, lãnh đạo TP.HCM, cùng các nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh và những người đã trực tiếp cung cấp thông tin về các địa điểm chôn cất liệt sĩ.
Việc triển khai tìm kiếm được thực hiện trên cơ sở Kế hoạch của UBND TP.HCM do Bộ Tư lệnh TP.HCM chủ trì phối hợp với các sở, ngành và địa phương tổ chức thực hiện, bảo đảm đúng quy định, trang nghiêm và hiệu quả.
Theo Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM, quá trình xác minh được xây dựng từ nhiều năm nghiên cứu của nhóm ông Nguyễn Xuân Thắng cùng các chuyên gia, thông qua việc đối chiếu ảnh lịch sử, ảnh vệ tinh, bản đồ quân sự, tài liệu trong và ngoài nước. Kết quả bước đầu cho thấy tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây (nay là Công viên Lê Thị Riêng) có khả năng tồn tại ba rãnh mộ tập thể, nơi chính quyền Sài Gòn trước năm 1975 đã chôn cất tập thể các chiến sĩ giải phóng và đồng bào yêu nước hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.
Từ cuối tháng 5 đến nay, Ban Chỉ đạo Thành phố đã phối hợp với Quân khu 7, các cơ quan chuyên môn, các trường đại học cùng nhiều nhân chứng lịch sử tiến hành khảo sát thực địa, ứng dụng công nghệ radar xuyên đất để xác định các khu vực nghi vấn. Kết quả khảo sát ghi nhận nhiều tín hiệu địa chất bất thường, tạo cơ sở khoa học để tiến hành khai quật.
Ngày 23/6, lực lượng chức năng bắt đầu khai quật tại điểm A và bước đầu phát hiện một rãnh mộ dài khoảng 25 mét, rộng khoảng 3 mét. Qua hai ngày khai quật đã tìm thấy 5 bộ hài cốt cùng nhiều di vật như tăng, võng bộ đội và các mẫu xương vụn, bước đầu nhận định đây là rãnh mộ tập thể số 3.
Song song với công tác khai quật, TP.HCM đã chuẩn bị đầy đủ khu vực nhà quàn, nơi lấy mẫu ADN, sở chỉ huy lâm thời cùng lực lượng chuyên trách và trang thiết bị phục vụ công tác quy tập. Các hài cốt sau khi cất bốc sẽ được phủ Quốc kỳ, đưa về nhà quàn để tổ chức dâng hương, tưởng niệm, lấy mẫu xác định danh tính trước khi an táng theo đúng quy định.
Theo đánh giá của các chuyên gia, kết quả nghiên cứu và khảo sát cho thấy khu vực này có khả năng còn khoảng 900 liệt sĩ nằm trong ba rãnh mộ tập thể. Sau khi hoàn thành việc quy tập tại rãnh mộ số 3, Ban Chỉ đạo sẽ tiếp tục mở rộng tìm kiếm tại các khu vực còn lại nhằm xác định vị trí các rãnh mộ khác.
Lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng không chỉ đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn xác minh thông tin sang tổ chức tìm kiếm tại thực địa, mà còn thể hiện trách nhiệm, sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đây cũng là hoạt động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân các gia đình liệt sĩ và giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
