Hơn 3.700 tỷ đồng bị chiếm đoạt, hơn 7.500 người trở thành nạn nhân - những con số trong vụ án xảy ra tại Công ty TNHH MTV Tư vấn đầu tư GFDI không chỉ cho thấy quy mô của một vụ lừa đảo tài chính lớn, mà còn phơi bày “kịch bản” quen thuộc của các mô hình huy động vốn biến tướng.
Theo kết luận điều tra của cơ quan chức năng tại Đà Nẵng, Nguyễn Quang Hoàng cùng một số thuộc cấp bị đề nghị truy tố về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Các bị can bị cáo buộc đã huy động tiền của người dân thông qua hình thức ký hợp đồng vay tài sản, sau đó sử dụng tiền của người tham gia sau để chi trả cho người trước nhằm duy trì hoạt động.
Khi dòng tiền mới không còn đủ để bù đắp nghĩa vụ chi trả, toàn bộ hệ thống nhanh chóng sụp đổ, để lại thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng.
“Công thức” quen thuộc của các mô hình lừa đảo
Thực tế cho thấy, nhiều vụ huy động vốn trái phép thời gian qua đều vận hành theo một “kịch bản” khá giống nhau. Trước hết là xây dựng vỏ bọc doanh nghiệp hợp pháp với những dự án đầu tư được quảng bá hấp dẫn. Doanh nghiệp tổ chức sự kiện, quảng bá hình ảnh, đưa ra các cam kết lợi nhuận cao nhằm tạo niềm tin với nhà đầu tư.
Tiếp đó là việc kêu gọi người dân góp vốn hoặc cho vay với mức lợi nhuận cao hơn đáng kể so với lãi suất ngân hàng. Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp vẫn chi trả đúng cam kết để củng cố lòng tin.
Tuy nhiên, khi hoạt động kinh doanh thực tế không tạo ra nguồn lợi nhuận tương ứng, hệ thống buộc phải dựa vào dòng tiền của người đến sau để trả cho người đến trước - đây là đặc trưng của mô hình lừa đảo tài chính kiểu Ponzi.
Những “kịch bản” tương tự từng xuất hiện trong nhiều vụ án gây chú ý tại Việt Nam như vụ huy động vốn trái phép của Công ty Nhật Nam hay trước đó là vụ việc liên quan đến Công ty Alibaba.
Vì sao nhiều người vẫn dễ “sập bẫy”?
Sau mỗi vụ lừa đảo tài chính, câu hỏi thường được đặt ra là vì sao những mô hình này vẫn có thể thu hút được lượng lớn nhà đầu tư.
Một trong những yếu tố khiến nhiều người dễ rơi vào các mô hình huy động vốn rủi ro là tâm lý kỳ vọng lợi nhuận cao. Khi mức lãi suất đầu tư được quảng bá vượt trội so với các kênh tài chính truyền thống, không ít người sẵn sàng chấp nhận rủi ro mà chưa tìm hiểu kỹ về mô hình kinh doanh hay tính pháp lý của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, hiệu ứng đám đông cũng đóng vai trò đáng kể. Không ít người quyết định đầu tư vì thấy bạn bè, người thân tham gia và nhận được lợi nhuận trong giai đoạn đầu.
Ngoài ra, thiếu kiến thức tài chính cá nhân khiến nhiều người khó phân biệt giữa hoạt động đầu tư hợp pháp và những mô hình huy động vốn tiềm ẩn rủi ro.
Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh, những lời mời gọi đầu tư “lợi nhuận cao, rủi ro thấp” càng dễ lan truyền và tiếp cận nhiều người dân.
Hồi chuông cảnh báo từ những vụ lừa đảo nghìn tỷ
Vụ án tại Công ty TNHH MTV Tư vấn đầu tư GFDI một lần nữa cho thấy những rủi ro tiềm ẩn trong các hình thức huy động vốn ngoài hệ thống tài chính chính thức.
Để hạn chế những vụ việc tương tự, bên cạnh việc tăng cường giám sát hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp, việc nâng cao hiểu biết tài chính cho người dân được xem là yếu tố quan trọng.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, nguyên tắc cơ bản vẫn là thận trọng trước những lời mời gọi lợi nhuận cao bất thường, đồng thời cần tìm hiểu kỹ tính pháp lý và mô hình hoạt động của doanh nghiệp trước khi quyết định rót vốn.
Nhìn từ vụ việc tại Công ty TNHH MTV Tư vấn đầu tư GFDI, có thể thấy rằng những mô hình huy động vốn kiểu Ponzi không phải là câu chuyện mới. Tuy nhiên, chúng vẫn liên tục xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, đánh trúng tâm lý muốn gia tăng lợi nhuận nhanh của một bộ phận người dân. Khi những “bánh vẽ lợi nhuận” được dựng lên đủ hấp dẫn, không ít nhà đầu tư sẵn sàng bỏ qua những dấu hiệu rủi ro. Và khi hệ thống sụp đổ, thiệt hại không chỉ dừng lại ở tiền bạc, mà còn là sự tổn thương niềm tin vào thị trường đầu tư.
