Thu hồi đất ở, khi nào được bồi thường bằng đất tái định cư?
Một người dân đặt câu hỏi về trường hợp đang sử dụng đất ở, nhà ở khác nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Khi Nhà nước thu hồi đất, tình trạng này có được xác định là còn đất ở, nhà ở khác để xem xét việc bồi thường, tái định cư hay không?
Ông T.N. cho biết đang nghiên cứu các quy định về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở. Khi tham khảo điểm a khoản 2 Điều 11 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, ông chưa rõ cách hiểu cụm từ “không còn đất ở, nhà ở nào khác trên địa bàn cấp xã”.
Theo ông N., nếu một người vẫn đang sử dụng một thửa đất ở hoặc nhà ở khác nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì có được coi là còn đất ở, nhà ở khác hay không?
Liên quan đến vấn đề này, Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, khoản 8 Điều 111 Luật Đất đai năm 2024 quy định trường hợp người có đất ở bị thu hồi, phải di chuyển chỗ ở và được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư.
Theo đó, nếu tiền bồi thường về đất ở không đủ so với giá trị của một suất tái định cư tối thiểu thì Nhà nước hỗ trợ phần tiền còn thiếu để người dân được giao một suất tái định cư tối thiểu.
Như vậy, khi đất ở bị thu hồi và người sử dụng đất phải di chuyển chỗ ở, việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sẽ được xem xét theo các điều kiện mà pháp luật quy định. Trong đó, tình trạng đất ở, nhà ở khác của người bị thu hồi đất là một nội dung cần được xác định.
“Còn đất ở, nhà ở khác” là điều kiện cần được xác định
Đối với trường hợp thu hồi hết đất ở, điểm a khoản 2 Điều 11 Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định cụ thể về việc bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư. Quy định này đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 226/2025/NĐ-CP của Chính phủ.
Theo đó, trường hợp thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích đất ở còn lại của thửa đất sau khi thu hồi nhỏ hơn diện tích tối thiểu theo quy định của UBND cấp tỉnh về diện tích tối thiểu tại khoản 2 Điều 220 Luật Đất đai, mà hộ gia đình, cá nhân không còn đất ở, nhà ở nào khác trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư.
Điểm đáng chú ý là quy định không chỉ xem xét thửa đất bị thu hồi. Cơ quan có thẩm quyền còn phải xác định hộ gia đình, cá nhân có còn đất ở, nhà ở nào khác trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi hay không.
Đây cũng là vấn đề ông T.N. đặt ra khi trường hợp thực tế là đang sử dụng một thửa đất ở hoặc nhà ở khác nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Việc chưa được cấp “sổ đỏ” trong trường hợp này có ảnh hưởng thế nào đến việc xác định người đó có còn đất ở, nhà ở khác hay không là nội dung cần được xem xét trên cơ sở hồ sơ và tình trạng sử dụng đất cụ thể.
Chưa có “sổ đỏ” không đồng nghĩa được bố trí tái định cư
Từ các quy định được Cục Quản lý đất đai viện dẫn, có thể thấy việc được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư không chỉ căn cứ vào việc thửa đất bị thu hồi có đủ điều kiện bồi thường hay không. Một điều kiện quan trọng khác là phải xác định người bị thu hồi đất có còn đất ở, nhà ở nào khác trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.
Do đó, việc một thửa đất khác chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không tự động đồng nghĩa người dân được xác định là “không còn đất ở, nhà ở khác” để được hưởng chính sách tái định cư. Ngược lại, cũng không thể chỉ dựa vào việc chưa có Giấy chứng nhận để kết luận người dân không có quyền đối với nhà, đất đang sử dụng.
Việc xác định phải căn cứ vào hồ sơ, tình trạng sử dụng đất và các điều kiện cụ thể theo quy định pháp luật. Đây là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền xem xét người bị thu hồi đất có thuộc trường hợp được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư hay không.
Đối với trường hợp của ông T.N., Cục Quản lý đất đai đề nghị nghiên cứu các quy định nêu trên và liên hệ với cơ quan có chức năng quản lý đất đai tại địa phương để được hướng dẫn cụ thể.
Như vậy, với trường hợp đang sử dụng nhà, đất khác nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận, không thể chỉ dựa vào tình trạng “chưa có sổ đỏ” để xác định có hoặc không được bố trí tái định cư. Điều kiện tái định cư phải được đối chiếu đầy đủ với quy định pháp luật và hồ sơ, tình trạng sử dụng đất cụ thể của người bị thu hồi.
